Lektura wspomnień Leszka Hrabskiego o Beskidzie Niskim sprawia, że na wsi Barwinek, Smereczne, Wilśnia, Olchowiec będę odtąd patrzył nieco inaczej. Kiedy szliśmy tamtędy przed kilkoma laty (2002/2003), nic nie wiedzieliśmy o tych miejscach, dla nas był to tylko dłuższy odcinek drogi, dzielący nas od granicy parku narodowego, w którym się znajdowaliśmy.

Gdzieś w Beskidzie Niskim

Na niezbyt dokładnej mapie sztabowej 1:100 000 widzieliśmy jedynie nazwy geograficzne, dawne nazwy wsi, których nie znaliśmy nigdy dotąd. Teraz nabrałem większej niż kiedykolwiek ochoty, żeby tam wrócić. Zresztą chęć ta wspisuje się w częste o tej porze roku pragnienie, gdy mniej więcej jesienią czy zimą zaczynam myśleć o miejscach w Beskidzie Niskim, wodzić po mapie, wertować przewodniki. I pragnienie to zaspokojone jest dopiero przy pierwszej okazji do wyjazdu, najczęściej wczesną wiosną.

Wiele wędrówek przewija się w mojej pamięci w postaci mocno onirycznej, wręcz bajkowej, zupełnie oderwanej z kontekstu terenowego. Wynika to trochę z faktu, że często w miejscach tych byłem po raz pierwszy i nieraz były to długie, całodzienne wyprawy, w których nie da się zapamiętać wszystkiego, pośród dziesiątek kilometrów wędrowania, fakty przy swej indywidualnej intensywności doznań zaczynają się mieszać między sobą, obrazy tracą kolejność. Miałem w głowie wiele takich obrazów, których nie mogłem nijak przyporządkować. Pamiętałem miejsca, ale za bardzo nie wiedziałem już, gdzie one są. Dopiero po pewnym czasie, kiedy odwiedzałem te same okolice po raz kolejny, w innym kierunku, okolice się uzupełniały, miejsca nabierały kontekstu, pełnego wymiaru. Mapa w mojej głowie uzupełniała się.

Okolice Krywego
Okolice Krywego

Na takie też okolice w mojej głowie natknęliśmy się tego dnia. Gdy dojechaliśmy do chatki w Zyndranowej, zjedliśmy śniadanie, zebrali się wszyscy chłopacy i ruszyli w góry. Chatka w Zyndranowej otoczona jest łąkami i porośniętymi lasem grzbietem, którym idzie szlak graniczny. Nie prowadzi do niego żadna konkretna ścieżka, a nawet jeśli taka jest na mapie, bardzo łatwo się na niej zgubić. Chłopaki z SKPB od początku mieli zamiar kierować się jedynie wskazaniami kompasów. Ruszyliśmy w kierunku południowym i tam na zrębowisku za wsią zobaczyłem miejsce, w którym kiedyś byłem. Przez chwilę starałem się zweryfikować to jakby znajome miejsce ze wspomnieniami. Zrębowisko jakby znajome, potem podejście przez jerzyny do szlaku granicznego – nigdy jednak nie pamiętałem dokładnie lokalizacji geograficznej tego miejsca. Teraz widziałem je ponownie na oczy.

Gdzieś w Beskidzie Niskim

Ciekawe zresztą, że okolice, które dla jednych są bajkowym wspomnieniem, dla innych potrafią być miejscem rutynowych wędrówek. Wtedy w 2003 roku dotarliśmy do Zyndranowej wieczorem. Rozbiliśmy się na łące za niewielkim wzniesieniem, które zasłaniało nasze namioty. Zagotowaliśmy wodę na herbatę. Było to mniej więcej na wysokości cerkwi w Zyndranowej. Następnego dnia ruszyliśmy na południe, a potem szlakiem granicznym do Certiżnego.

na końcu świata

Wracając jeszcze do wspomnień Leszka Hrabskiego, opisuje on, że we wsi, w której mieszkał, w sadach było kilkaset drzew owocowych. Przejście frontu w 1944 nie pozostawiło ani jednego drzewa. Na rozoranej pociskami ziemi nie dało się poznać miejsc, w których dokładnie stały gospodarstwa i domy. W tym czasie radzieccy oficerowie dziwili się – jak to możliwe, że Niemcy utrzymywali się na pozycjach wokół wsi, kiedy oni przeprowadzili tak dokładny ostrzał altyleryjski.

Wspominali też, że tak zacięte walki prowadzili jedynie pod Kurskiem i Stalingradem. Ze spokojnej ukrytej w dolinie małej wioski pozostało jedynie rozorane żelastwem pole. Po słowackiej stronie znajduje się cmentarz żołnierzy radzieckich w formie pomnika. Wielu mieszkańców wsi po polskiej stronie spod gradu kul niszczących ich domy uciekali na słowacką stronę, do słowackich wsi, gdzie było spokojniej.

Co się tyczy wspomnień z wojny w BN, można je przeczytać na stronie http://beskid-niski.pl/index.php?pos=/lemkowie/wspomnienia (w bocznym menu w 6-ciu częściach).

Zdjęcia w artykule wykonane Zenitem.

Wczytuję...
Wczytuję...

Czy wiesz, że...

W portalu Góry i Ludzie również Ty możesz zostać autorem artykułów, które przeczytają tysiące Internautów! Już dziś zarejestruj się i zacznij bezpłatnie dodawać swoje treści. To doskonała reklama dla Ciebie i Twoich górskich dokonań. Więcej informacji znajdziesz tutaj.

Dodaj własny artykuł

Już dziś zarejestruj się i dodawaj własne artykuły dla tysięcy czytelników portalu!

Chcę zostać autorem!

Newsletter

Bądź na bieżąco! Zapisz się na nasz newsletter i otrzymuj raz w tygodniu listę najnowszych artykułów i newsów.

Wczytuję...